डायरी

 अन्त त मैले कठोर भएर भनेँ " तँ मलाई छोडेर अरुसँग बिहे गर्छस् भने गर् । म तँलाई अरुसँग देख्न सक्दिन । अहिले नै विष खाएर मर्दिन्छु ।" तँलाई पनि सन्चो ,मलाई पनि सन्चो…… 

फोन राखेको पन्ध्र सेकेन्डमा उसले फोन फर्कायो । 

म मर्ने तयारीमा लागेँ । फोन हेरिनँ । मैले राखेको ठाउँमा मेटासिट भेटिनँ । यो संयोग थियो या लेखान्त । उसले फोन गर्न छोडेन । उसले म मरेको हेर्न सक्दैन थियोे । यो मलाई थाहा थियो अनि उसलाई थाहा थियो ,म उसको पीडा देख्न सक्दिन भनेर । फोन उठाएर म बोलिन । एकोहोरो ऊ बोल्यो । बोलिरह्यो  । " तिमीले मर्नु पर्दैन । मर्नु परे सँगै मरुँला । आवेषमा नआउ । म तिम्रै हुँ । " 

कति मिठो झुट बोल्यो उसले । सायद अन्तिम झुट । ऊ झुट बोल्न जान्दैन थियोे । पत्याइदिएँ । कति सजिलै पत्याएछु ,त्यति ठुलो झुट पनि । म खुसीले कोक्किएँ । सँगै हुँदो हुँ त उसको छाति पखालिँदो हो मेरो आँसुले । म मिलनको आँसु रोएँ, म विश्वासको आँसु रोएँ । उसले अल्झिएको डोरीको गाँठो फुकाएको रहेछ । अहिले सम्झँदा लाग्छ ,म त उसको मायामा लाटो भएको रहेछु । बोली छ आवाज छैन । पाइला छ गन्तव्य छैन । उसलाई मेरो आँसुको पाप नलागोस् । मेरा आँखाहरु उसको दुर्गति हेर्न सक्दैनन् । 

त्यो क्षण सम्झेर म अझै पनि कमजोर हुन्छु । प्रेममा जति शक्ति हुन्छ ,त्यसको हजार गुणा बढि कमजोरी पनि हुने रहेछ । यो मेरो व्यक्तिगत अनुभव हो । मेरो महसुस हो । पीडा हो । म कमजोर भएँ ।  मेरो कमजोर समयमा पिठ पछाडिबाट छुरा प्रहार गर्नेहरु नै मेरो साहस बने । प्रेमले पोलेको घाउमा मैले वितृष्णाको आगो फुक्नु पर्यो । यो मेरो बाध्यता थियो । जब जब साना साना कुराहरुमा म कसैको अपनत्व खोज्थेँ र पाउँदैन थिएँ ।दुखि हुन्थेँ । एक किसिमले संसार शून्य लाग्थ्यो । आफ्नो खुसी अरुमा खोज्नु जति मुर्खता अर्को कुनै होइन रहेछ । यति बुझ्न मैले उसलाई गुमाउनु पर्यो । असलमा म उसलाई गुमाएको भन्न सक्तिन र चाहन्न । समग्रमा मैले उसलाई जताततै पाएको छु । पाउनु भनेको आफुसँग हुनु मात्रै पनि होइन ,यदि सँगै भएर पनि आफ्नोपनको महसुस भएन भने । उसका यादहरु लेखेर सकिन्नन् । सम्झेर पनि सकिन्नन्। प्रसंशा गर्नका लागि धेरै गुणहरु छन् । मलाई उसले मुख छाडेको मन पर्थ्यो तर उसले तँ सम्म पनि भन्न जानेको थिएन । नियतिसँग विश्वास छैन । नियतमा खोट लगाउने ठाउँ छैन र पनि मुटुमा घाउ बनाएर गयो । थाहा छैन जिन्दगीले कुन मोड लिन्छ । कहाँ पुर्याउँछ र के के हुन्छ । आज यस्तो हुन्छ , हिजो कहाँ थाहा थियो र ? जहाँ पुगे पनि जसरी पुगे पनि अपलक प्रेमले निहार्न पाऊँ , नि: शब्द  व्यक्त हुन सकुँ । 

कहरभित्रको रहर

     मायामा बन्धन नै कहाँ हुँदो रहेछ र कमरेड । तिमीले पखेटा हाल्यौ र गुँड छोड्यौ । मेरो प्रेमले तिम्रा पखेटा काटेर कुँजो बनाउन चाहेन, भलै तिम्रो साथमै रहने चाह नभएको होइन ।  उडानबाट थाकेपछि फर्केर त आउँछौ नि ? तिमीले हाम्रो प्रेमका विरुद्ध उठाएको कदमले पनि मभित्र भएको तिमीप्रतिको अनुराग लर्खराउन सकेन । यो अनुराग कस्तो ? यो मोह कस्तो ? यो प्रेम कस्तो ? अनि कस्तो मान्छेको मन ? तिमीले हृदयले प्रेम गर्यौ या मस्तिष्कले ? प्रेम त गरेको हौ । यदि प्राप्तिको एक धर्सो सिन्दुर साक्षी होइन भने तिमी मेरो हौ र म तिम्रो हुँ । मैले तिम्रा आँखामा छचल्केको न्यास्रो देखेको छु , छातिमा ऐठनको गाँठो देखेको छु । ओठमा उदासीको गीत तिम्रो पनि छ ,मेरो पनि छ । फेरि पनि मुस्कुराउनु जिन्दगी हो । यहाँ आँसुमाथि सहानुभूतिको खोलो बगाउनेहरुको भीड छ । तिनै भीडबाट टाढा भाग्नका लागि पनि एक धर्सो मुस्कान बोकेर हिँड्नु जरुरी भएको छ ।
एउटा प्रेमीले आफ्नो प्रेम जोगाउन गर्नुपर्ने सबै सबै कर्म गरेको हौ , सानै सहि युद्ध त भएकै हो । तिमी योद्धा भएर मैदानमा त उत्रियौ तर यसरी हारेको सिपाही जस्तो पछाडि फर्केर आफ्नो दृढ संकल्प नै भुल्छौ भन्ने चाहिँ लागेको थिएन । यो प्रेमको युद्ध थियो र तिमीमाथि तिमीलाई हराउन अनेकौं अस्त्रहरु प्रयोग भए । प्रेमसँगै हुर्किएको भ्रमलाई ढाल्न नसक्नु मेरो कमजोरी थियोे । जिन्दगीमा भ्रमले जित्यो र प्रेम हार्यो । प्रेम हार्दाको पीडा तिमीलाई थाहा छ र मलाई पनि  । मायाले पोलेको छाति तिमीसँग छ र मसँग पनि  । पहिलो देखि अन्तिम भेट सम्म साटिएका आँसुका फूलहरु न तिम्रो मानस्पटलमा ओइलाउँछ न मेरो हृदयमा मुर्झाउँछ ।
कुनैपल , कुनै क्षण प्रेमले सम्झ…… घृणाले सम्झ अलिकति महसुस गर बस् त्यति भए पुग्छ ।
मलाई मेरो भागको प्रेम मस्तै मिलेको छ ,तिमीलाई तिम्रो भागमा परेको प्रेम कसैले खोसेर खोसिन्न ।
महशुस हो ,तिमी गर म गर्छु । तिमीलाई नसम्झेको कुनै क्षण हुन्न ,तिमीलाई नदेखेको कुनै चीज हुन्न । फेरि पनि तिमीलाई भेट्नुपर्ने ,तिमीलाई छुनुपर्ने ,तिम्रो आलिंगनमा बाँधिएर तिम्रो छाति भिजाउनुपर्ने यो तृष्णा हो ,यो प्यास हो , मोह हो थाहा छ । माया भन्नू नै यी सबै सबै त रहेछन् । कहिले तावामा ,कहिले भुङ्ग्रामा । मायाले पोल्छ । लाग्छ यो मोह भन्दा माथि उठेर तिमीलाई अनन्त प्रेम गरुँ । तिमीलाई नभेटुँ ,नदेखुँ फेरि पनि तिमीलाई हृदयमा स्पर्श गरुँ । हरेक पाइलामा महसुस गरुँ र नखोजुँ कतै कुनै उपस्थिति जहाँ तिमीलाई अरु कसैको साथमा देखेर मुर्छा परुँ ।
हो यस्तै हुनेछ हाम्रो प्रेम । यसरी नै सम्झनेछु तिमीलाई । तिम्रो सुखको कामनाहरुमा , तिम्रो खुसीको कामनाहरुमा जिन्दगीका अप्ठ्यारा बाटाहरु पनि सजिलै कटाउन सक्छु । तर तिम्रा बाटाहरुमा कदापि तगारो बन्ने छैन । तिम्रो अप्ठ्याराहरुमा आउनेछु , निराशाहरुमा आउनेछु । तिम्रो लागि सदा खुल्ला छ यो प्रेमिकाको काख ,जहाँ खुसी र पिडाका सुस्केराहरु सुस्ताउन कसैको अनुमति चाहिन्न ।
२७ फेब्रुअरी ,२०२१
२०७७/११/१५
                                अनामिका सजल

जस्तो सृष्टि उस्तै दृष्टि

 दुईचार दिन अघि एउटी साथीले कुरैकुरामा भनी " तिमीसँग यसरी नजिकबाट साथी हुनु अघि मैले तिम्रो बारेमा अर्कै कुरा सुन्थेँ "

" के सुनाउँथे ? "
" बहुत घमण्डी "
घरमा अति झगडालु , रिसाहा ,भनेको कुरा पुग्नैपर्ने ………
म हाँसे । कमसेकम मेरो बारेमा गाउँमा कुरो हुँदो रहेछ । यो पनि खुसीको कुरो हो । यसो सम्झन खोजेँ ,म त्यस्तै थिएँ त ……… ?? जम्मै त होइन तर हो …… त्यस्तै । म सानैदेखि अभिमानी हुँ । मेरो अभिमानमाथिको चोट म सजिलै स्विकार गर्न सक्दिनँ । चाहे विषय जस्तोसुकै होस् । एकपटक मेरो महिनावारी समयमा भएन । चौध पन्ध्र वर्षको थिएँ । भर्खर भर्खरै महिनावारी सुरु भएको थियोे । सायद स्कुलको नौ दस कक्षातिरै पढ्दै थिएँ । एक साँझ सुत्ने बेलामा बा अामाको खुसखुस सुनेँ । आमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो " छोरीको पर सर्ने दिन नाघिसक्यो ,भएर नि नभनेको हो कि के गरेकी हो ?"
" छोरी तह लाउनी अामाले हो तँ सम्झा न "
नसुन्नु पर्थ्यो ,सुनिहालेँ । आफ्नो मन पेटमै नभएको विषयमा घरमा भएको गाइँगुइँले यति विक्षिप्त बनायो कि भोलिपल्ट देखि बाउ अामासँग बोल्नै छोडिदिएँ । बोल्न मात्रै होइन यिनीहरुका घरको भात पनि खान्न भनेर एक हप्ता त अनशन नै बसियो । अनि यस्ती निफुल्केकि केटीलाई घमण्डी नभनेर के भन्छन् त गाउँलेले । 
केटा साथी सम्म नभएकि छोरीमाथि महिनावारी समयमा भएन रे भन्दैमा छोरीको चरित्रमाथि नै शंका गर्ने बाउ अामा मेरो मात्रै त होइनन् होला तर पनि मलाई त्यतिबेला मेरा बाउ अामा असाध्यै अधर्मी लाग्थे । धेरै लामो समय मलाई यो कुराले विक्षिप्त बनायो । म के कुरामा डिप्रेस छु कसैलाई थाहा थिएन तर म आफुलाई निकै एक्लो फिल गर्न थालेँ । एक्लै रुने ,एक्लै बस्ने । यतिसम्म कि घरमा आएका साथीसँग पनि म राम्रो व्यवहार गर्न सक्दैनथेँ मलाई कसैसँग बोल्न मन लाग्दैन थियोे । कोहि बोल्यो कि रिस उठ्थ्यो । अलिकति मेरो उमेरको बचपन थियो अलिकति मभित्र अहम पनि थियोे ।
आफुलाई चित्त नबुझेका स साना कुरामा पनि सहमत हुन नसक्नु मेरो अादत थियोे । यसैलाई मान्छेहरु घमण्ड भन्दा रहेछन् । अहिले लाग्छ ,म ठिक थिएँ । भन्नेहरुले त आफू अनुकूल जे पनि भनिदिन्छन् । अहिले म बदलिएको छु । आफुलाई बदल्नु र जीवनलाई हेर्ने दृष्टिकोण बदल्नु बिल्कुल फरक कुरा हुन् । बाहिरी आवरण बदल्नु र भित्री चिन्तन बदल्नु जस्तै । जिन्दगी भोग्नै बाँकी छ । जिवनको परिभाषा भोगाइ हो । अहिलेसम्म अप्ठ्यारा मान्छे निकै भोगियो , सायद अरुलाई पनि म अप्ठ्यारो लाग्दो हुँ ।
यतिसम्म अप्ठ्यारो कि नचाहेर पनि साथमै रहनुपर्ने , सँगै हिँड्नुपर्ने । कुनैकुनै जुत्ताले जति दुखाए पनि मान्छेको भिडमा फुकालेर हातमा बोकेर हिँड्न सकिन्न नि हो त्यस्तै अप्ठ्यारो तर झेल्नैपर्ने किसिमको । केही सजिलाहरु पनि हुन्छन् । जसलाई निमेषभर भेटिन्छ र छुटिन्छ पनि त्यसरी नै ।
"तर तिमीलाई भेटेपछि त्यस्तो लागेन ,मान्छेहरु जे पनि भन्दा रछन् "
म मनमनै हाँसे फेरि , "तिमीसँग भेट हुँदा मैले आफुलाई बदलिसकेको थिएँ ।"
हो मान्छेमा घमण्ड हुनुपर्छ तर कसैलाई पीडा दिने किसिमको होइन । हाम्रो जिवनमा अरुले हामीलाई कसरी हेर्छन् भन्दा पनि हामीले अरुलाई कसरी हेर्छौ भन्ने कुराले बढि महत्त्व राखेको हुन्छ । अहिले आफ्नै बाउ अामालाई हेर्ने मेरो दृष्टि गलत थियो भन्ने लाग्छ । आधा गाग्रो पानी जस्तै अाधा ज्ञानले मान्छेलाई अस्थिर बनाउँछ । अस्थिरताले ल्याउने मानसिक विचलन यति घातक हुन्छ कि कुनै न कुनै विनाश भएकै हुन्छ कुनै न कुनै रुपमा ।
अहिले पनि धेरैको नजरमा घमण्डी छु । मेरो घमण्डले मलाई मेरो धरातलमा उभिन दिएको छ ।
यतिसम्म कि प्रेमीको नजरमा सम्म म घमण्डी रहेछु । मेरो घमण्ड नाजायज थिएन ,त्यो समयले एकदिन प्रमाणित गरिदिनेछ । मेरो घमण्ड हामी टुट्नुको कारण होइन ,यो पनि उसले महसुस गर्नेछ ।
जिन्दगीका यस्ता धेरै किस्ता छन् ,जसलाई धेरैपटक लेख्दै मेट्दै गरेको छु । डायरीका पाना च्यातेर फाले जस्तो सजिलो हुँदैन आफ्ना दैनिकीहरुबाट मन नपरेका दिनहरु फाल्न । मन नपरेका कुराहरुलाई पनि प्रेम गर्न थालेको छु । जब प्रेम हुन्छ ,नराम्रो र मन नपर्ने भन्ने नै हुँदो रहेनछ । जति खोट होस् ,जति अवगुण होस् ,जति नै लापरवाह होस् ……प्रेमको नजरले प्रेम मात्रै देखाइदिन्छ । भलै प्रेमको पनि आफू अनुकूल परिभाषा दिनेहरुको जमात छ यहाँ । पाउँदा प्रेम, नपाउँदा घृणा । मान्छेभित्रको यो अहंकार भन्दा बढि घातक केही देख्दिन म । मलाई घमण्डी भन्नेहरुलाई पनि म प्रेम गर्छु । मलाई घृणा गर्नेहरुलाई अझै बढि प्रेम गर्छु । जसले जे दिन सक्छ , जति दिन सक्छ त्यहि नै प्राप्ति हो । अरुले के दिन्छ भन्दा पनि आफुले के दिन सकिन्छ ,मेरो लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।

फेब्रुअरी २०,२०२१
२०७७/११/०८
अनामिका सजल

ईट्टाभट्टाको धुलो र अक्षरको मोह

 

  बिहान सबेरै निन्द्राले छोड्यो । त्यसो त क्याम्पस सकिएपछि अल्छी दैनिकी सुरु भएको छ । बिहान जतिबेला उठे पनि हुन्छ ,कहिँ जान हतारो पर्दैन । कहिलेकाहीँ अल्छीपनको पनि हद नाघेर अफिस जाने समयसम्म निदाइदिन्छु ,अक्सर राति अबेरसम्म ननिदाएको बेला । जिवनमा गाली गर्ने मान्छे नहुनु पनि साह्रै अनुशासनहिन हुनु जस्तो हुँदो रहेछ । थाकेकी होली सुतोस् भन्ने बाबा, दिदी सुतोस् तँ उठेर यसो गर उसो गर भनेर बहिनीलाई सुत्न नदिने अामा ………मायाले बिगार्छ धेरैजसो ।
घरदेखि ठिक पारि पट्टि ईँटा भट्टा खुलेको तीन चार वर्षै भइसकेको छ । राति एक दुई बजेदेखिको पटङपुटुङ ईट्टा खसालेको अावाज, गाडीको घाइँघुइँ, ठुलो ठुलो स्पिकरमा बज्ने दोहोरी गितका झन्कारले कहिलेकाहीँ निन्द्रा मात्रै बिथोल्दैन ,विगतको बालापनमा लगेर यसरी पछारिदिन्छ कि ,म त्यहिँ बालुवा र माटोमा लट्पटिएर धुस्रे फुस्रे भएर त्यतै कतै दौडिन थाल्छु । दौडँदा दौडँदै कति हो कति माटाको गाग्रा फुट्छन् । कलिला कुर्कुचा र हत्केला फुट्छन् । गाला त झन् भुङ्ग्रामा पोलेको मकैको रोटी जस्तो हुन्थ्यो ।
जब म बालापन सम्झन्छु ,सम्झनामा भक्तपुर र ललितपुरका ईटा भट्टाहरु अाउँछन् । याद छैन त्यो ठाउँ कुन थियो तर नजिकै क्याम्पस थियो । बिहान र बेलुका सारी लगाएका तन्नेरी केटीहरु झ्याउली( अस्थायी बासस्थान /घर) माथिको बाटोमा खितखिताउँदै अाउने जाने गर्थे । कोही अनुहारका राम्रा देखिन्थे ,कोही लवाईमा राम्रा । सायद ड्रेस थिएन, फरकफरक पहिरनमा हुन्थे । म उनीहरु अाउने ,जाने समयसँग अभ्यस्त भइसकेको थिएँ । मलाई उनीहरूले हातमा कापी किताब च्यापेर खितखिताउँदै हिँडेको हेरिराख्न मन हुन्थ्यो । रंगीचंगी सुकिला पहिरनमा उज्याला उनीहरू ,दन्त्यकथाका परी जस्ता लाग्थे । उनीहरुले माटो छुनु पर्दैन , चिसो हिउँदमा अाधा रातमै उठेर माटोसँग कुस्ती खेल्नु पर्दैन ,उनीहरु धेरै पढेका विद्वान बन्नेछन् , उनीहरूको नाइके हुँदैन , बैदार हुँदैन अनि साहु पनि हुँदैन । उनीहरू त आफ्नो मालिक आफैं हुनेछन् । खुब रहर जाग्थ्यो उनीहरू जस्तै हुन । उनीहरू जस्तै कापी कलम बोकेर स्कुल जान । मैले बोलिरहेको शब्दको अक्षर कुन आकारको हुन्छ होला ……म खुब कल्पन्थेँ । सायद कल्पनाहरुको गहनताले नै मलाई भावुक बनायो ।
म पाँच वर्ष पुगेकी थिइनँ तर मलाई याद छ त्यहाँ एउटा मुलको धारो थियो । एकदम अव्यवस्थित । कहिलेकाही मुलको पानी बग्ने ठाउँमा मान्छेहरू हगिदिन्थे । ईटा भट्टा माथि गाउँ थियोे , गाउँका मान्छे पनि अाउँथे पानी लिन । अामाले काखीमा गाग्रो बोकेको देखेर मलाई पनि त्यसैगरी बोक्नु पर्थ्यो । मेरो जिद्दीका अगाडि बाबाको केही नलागेर सानो गाग्रो किन्दिनु भएको थियो ,अम्खोरा जत्रो । म त्यसैमा पानी ओसारेर खुवाउँथे खलामा ईटा चाङ लगाइरहेका बा अामालाई । एक्लो सन्तान थिएँ , रहरको सन्तान । मायाको सिमै थिएन । र पनि दुख थियोे । दुखमा पनि कति मिठो प्रेम हुन्छ , त्यो मैले मेरा बा अामाबाट सिकेको छु । अप्ठ्यारोमा कसरी साथ निभाउनुपर्छ ,अामाको व्यवहारले सिकाउँथ्यो, सजिलो कसरी बनाइरहने त्यो बाबाको मायाले देखाउँथ्यो। प्रेम र त्यागको अादर्श मलाई मेरै बा अामाभन्दा पर गएर बुझ्न मन लाग्दैन ।
छ महिना ईटा भट्टा बसेर अाएपछि मलाई स्कुल जान मन लाग्दैन थियोे । मेरो साथी छुट्थे ,साथीसँगै स्कुल जाने बानी छुट्थ्यो । क्याम्पस पढेर अाएका परी जस्ता रंगीविरंगी सपनाहरु पनि उतै छुट्थे । म कल्पना गर्थें ,न्यानो घरको ,सुकिलो पहिरनको । किनकि त्यहाँ सबैभन्दा बढि चिसो मौसमको सामना गर्नुपर्थ्यो । ईटाको थाकबाट छिर्ने सिरेटो, परालको छानाबाट खस्ने शीत । बालुवा र माटोले रंगिएका मैला लुगा । त्यहाँभन्दा परको सपना देख्ने दृश्यहरु नै थिएनन् अाँखामा । अहिले अाएर लाग्छ, सपनाको पनि अायतन हुने रहेछ । कुवामा पसेको भ्यागुतालाई त्यहि संसार सम्पूर्ण लाग्छ, उडि जाने चरिलाई कहिल्यै सकिँदैन संसार फन्को लगाएर । मेरा बा अामालाई चिन्ता थियो , म पढ्न नजाली र आफू जस्तै दुख पाउली भनेर । बुवा म रोएको अहिले पनि हेर्न सक्नुहुन्न , म स्कुल नजानको लागि रोइकराइ गरेर लडिबुडि गर्थेँ । बुवा हेर्न नसकेर पाखा लाग्नुहुन्थ्यो। मेरी अामा त्यतिखेर निर्दयी भएर सिस्नाको झाम्टा लाउँदै स्कुल नपठाएको भए अाज म यसरी लेख्न सकिरहेको हुन्नथेँ । मायामा क्रुरता पनि जरुरी हुन्छ यो अामाले सिकाइन् ।
फेब्रुअरी २, २०२१
२०७७/१०/२०

मार्च आठ र महिला अधिकार

जाँड रक्सीका घ्याम्पा फुटाउँदै ,घ्याम्पाका जाँड घोप्टाउँदैमा महिलाका अधिकार सर्वोपरि हुने र महिला हिंसाको अन्त्य हुन्थ्यो भने यतिखेर समयले अर्कै कोल्टे फेर्ने थियो । कुनै पनि नारीले आफ्नो शक्तिको बिस्कुन सत्ता बाहिर फिँजाउनु पर्ने थिएन । नारीका शत्रु नारी नै हुन् भन्नेहरुको विश्लेषण सतही हो । जुन विषयमा पूरा ज्ञान छैन ,त्यसैमा सबैभन्दा बढि टिप्पणी हुन्छ ।

अहिलेको महिला स्वतन्त्रता र अधिकार पनि विकसित समाजको पर्याय होइन । यहाँ घर भत्काएर गोठ बन्नु उपलब्धि हुन सक्दैन । यहाँ स्वतन्त्र हुन सम्बन्ध विच्छेद हुनुपर्छ । हक अधिकारको नाम निशाना मेटिनुपर्छ । सम्बन्धका कसिला डोरिहरु जलेर खाग हुनुपर्छ । अौंलामा गन्न सकिनेहरुको भागमा त्यो खुसी छ जो परिवारमा मिल्छ । परिवारमा नमिलेको खुसी खोज्न भड्किनेहरुको कथा व्यथा झन् लामो छ । पुरुष हुनुको अहम बोकेर सम्बन्धहरुको जालो फिँजाएर घर ,बाहिर दुवैको स्वतन्त्रता खोस्नेहरुको अादत झनै अापत्तिजनक छ ।
श्रीमतीका अगाडि सालीका स्तन माड्ने मात्रै होइन , सुत्केरी दिदी स्याहार्ने सालीलाई नै भुँडी बोकाउने र एउटै घरमा दुई जिन्दगी सडाउने समाज पनि यहि हो । काम गर्ने श्रमिकका रुपमा घरभरि श्रीमतीको बिस्कुन लगाउने समाज पनि हो ।  कम भएको छ र यो मानसिकता अन्त्य चाहिँ भएको छैन अझै ।
सदियौँदेखि भावनामाथिको खेलबाड , शरिरमाथिको खेलबाड ……मलाई यो संरचनाको अन्त्य भएको हेर्नुछ ।

एउटा स्थापित महिलाको संघर्ष अझै कहालीलाग्दो छ । कसैको काँधमा नचढिकन सफलताको शिखर चुम्ने ती महिलाहरुको साहसलाई सलाम । यहाँ चाकडी चाप्लुसी गरेर चर्चामा पुगेका पुरुषहरु नभएका होइनन् , तर महिलासँग योनी छ र ,महिलाको चरित्र लगेर सिधै योनीमा चोपलिन्छ । कति निघृण छ हाम्रो सोच, कति विकार छ हाम्रो मानसिकतामा ?
कहिलेकाहीँ सोच्छु  उमेर पुगेकि म, घर व्यवहारको जिम्मेवार उठाइरहेकी म आफ्नो प्रेमिसँग भेट्न जाँदै गर्दा भन्न सकुँ  "अामा म आज फलानासँग हुन्छु , ढिला हुन्छ अथवा नअाउन सक्छु ।"
जब म सबै कुरामा सक्षम छु , आफ्नो निर्णय प्रतिको जिम्मेवारी आफैं उठाउन सक्छु र पनि  झुटको सहारा लिन बाध्य हुन्छु । किन ??
म कल्पना गर्छु , छोरीहरु डेट जाँदै गर्दा आमाहरुले सम्झाउन् , "त्यहाँ विवेक नगुमाउनु , प्रेमका नाममा बलात्कृत नहुनु । म छु केही परे भन्नू । "
हाम्रो जस्तो अल्पविकसित मुलुकमा यहाँ सम्मको चेतना त हाम्रा संस्कारका साङ्लाहरुमै बन्धित छन् ।
मान्छेको चेतना विश्वविद्यालयको शिक्षाले भन्दा ज्यादा संस्कारको अभ्यासमा बढि अभ्यस्त छ ।

यहाँ घर घरमा शोषण छ ,दमन छ । महिलामाथि हुने हिंसाको स्वरुप बदलिएको छ । हिजो हुने शारीरिक यातना ,कुटपिट अाज मानसिक ज्याजतिमा रुपान्तरण भएको छ । हिजो घर घरमा हुने सौता अाज सञ्जालमा हुन्छन् । बाहिरबाट शिक्षित, सभ्य, संस्कारी देखिनेहरुको भित्री कर्तुत राम्रोसँग अध्ययन गर्ने अवसर पाएँ । मलाई दुख लाग्छ ती अाम नारीहरुको समर्पण प्रति । कति श्रदा छ उनीहरुमा आफ्नो पुरुष प्रति तर तिनै बोक्रे अादर्शहरुको नियत यति घिन लाग्दो हुन्छ कि थुक्न पनि घिन लाग्छ । यसरी लेखिरहँदा , लाग्न सक्छ म कुण्ठा ओकलिरहेको छु । यो बिल्कुल होइन ,एकपटक आफू र आफ्नो वरिपरिको माहोल सुक्ष्मसँग नियाल्नुस् । यो सत्य तपाईंको वरिपरि पनि छ । तपाईंको जिवनमा पनि छ ।

केही महिलाहरु गरिब छन् । उनीहरुसँग पैसा छैन । भोग बिलास छैन । आराम छैन । र पनि  सकुन छ । सन्तोष छ । अानन्द छ । किनकि उनीहरूलाई उनीहरुको लोग्नेको मिठो साथ छ । लड्दा उठाउने हात छ । एक अर्कामा समर्पण छ । हो मलाई त्यहि समाज समतामूलक लाग्छ । अभाव होस् तर दबाब नहोस् । दुख होस् तर सुखका निम्ति बेमानी नहोस् ।
कसैले कसैको खुट्टा नतानोस् । स्वतन्त्रताको लागि घर नतोडियोस् । नाता नटुटोस् । एक रथका दुई पाङ्ग्रा, एक सिक्काका दुई पाटा कसरी एक बिना अर्को पुर्ण हुन सक्छन् ?
मार्च ८,२०२१

भर्जिनिटी र प्रणय दिवस

आफ्नो बनाउन नसके पछि धोकेवाजको बिल्ला भिराउने प्रेमी प्रेमिकाहरु प्रशस्तै भेटिन्छन् मायाको दुनियाँमा । एउटा धोकेवाज म हुँ , अनि अर्को धोकेवाज ऊ पनि हो । तर ऊ र म मा अाकाश पातालको फरक छ । किनकि ऊ पुरुष हो र म स्त्री । एउटा पुरुषले मलाई धोका दियो । मैले उसको विवशतालाई , अाफ्ना कमजोरीहरुलाई केलाउने प्रयास गरेँ । कहाँ नेर चुकेँ म भनेर हर पाइलामा फर्केर हेरेँ , उसका लापरबाहीहरुलाई आफ्नो मौनताको आँचलले ढाक्ने हर यत्न गरेँ ।  उसको केयरलेस व्यवहारलाई व्यस्ततासँग गाँसेर मन बुझाउन सिकेँ । अरु त अरु उसको पर्समा भेटिएको "सामान " पनि नदेखे जस्तो गरेर सम्बन्धलाई साथ दिइरहेँ ।
व्यस्तताको नाममा उसले दिएका धोकाहरु , करियरका नाममा पर्खाएका वर्षौं वर्षहरु …… केही होइनन् , केही थिएनन् मेरा लागि सब मान्य थिए । उसको राम्रो ,उसको खुसी ,उसको सफलतालाई आफ्नो ठानेर बलि चढेका मेरा खुसीहरु चाहिँ ??
प्रेममा दासत्वको अनुभूत नै नहुने रहेछ । यदि हुन्थ्यो भने म निकै पहिले नै त्यसबाट मुक्त हुने थिएँ , कोसिस त जरुर गर्ने थिएँ । उसले खुल्ला आकाशमा उड्न दियो , बन्द कोठामा कैद गरेन । तर लट्टाइ उसको हातमा थियो र म कुनबेला चैट हुन्थेँ र कहाँ पछारिन्थेँ न उसको बसमा थियो न मेरो ।

"म माया देखाउन जान्दिन । तिमीलाई जिन्दगीभर मैले माया नगरेको भ्रम परिरहन्छ ।"
" ठिकै छ त, म माया गर्छ कि भन्ने भ्रममा माया गरिरहुँला"
माया टुट्यो ,सम्बन्ध छुट्यो तर प्रेम रहिरह्यो । त्यहि भ्रम पनि कति मिठो , कत्रो विश्वास ।
दुनियाँलाई लागेको थियो ,म उसको बेमानीलाई बेहद घृणा गर्नेछु र थुक्नेछु उसँग हिँडेका बाटाहरु ……उसलाई पनि यस्तै लाग्दो हो । तर म किन घृणा गरुँ ? मैले घृणा गर्नलाई प्रेम गरेको थिइनँ । प्रेम परमात्माको त्यो उपहार हो जुन भाग्यमानीले मात्रै अनुभूत गर्न सक्छन् र म त्यहि भाग्यमानी थिएँ । प्रेमको न आयु हुन्छ न चिरायु रहन्छ । यो अनुभूत गरुन्जेल रहिरहन्छ र म अनन्त अनन्त सम्म यसलाई आफुमा समाहित गर्न सकिरहुँ ।
जिवनका बाटाहरु अलग हुनु प्रेमको अन्त्य होइन । उसले बाटो बदल्यो ,साथ बदल्यो । उसको सहजताको बाटो छेक्नु मेरो प्रेमको धर्म होइन । जब नदेखिने ईश्वर प्रति आस्थाले शीर निहुरिन सक्छ भने गुमाएको प्रेम प्रति पनि आस्था जगाउन सकिन्छ । आफ्नो हुनु मात्रै प्रेम हुन्थ्यो भने यहाँ कोही कसैको होइनौँ । एउटै छतमुनि बसेका हामी धेरै अपरिचित हुन्छौं ,अझ एउटै भान्सा ,एउटै ओछ्यानमा पनि कहाँ प्रेम नै प्रेम छ र ? वैमनस्यता र बाध्यतामा एक हुनु भन्दा त दुर भएर प्रेमले एक निमेष सम्झना गर्नुमै परमानन्द भेट्छु म ।
आधुनिक प्रेम सप्ताह चलिरहेछ । टीनयजर्सको उत्सुकता र उत्ताउलोपन थेगिनसक्नु छ । काँचो उमेर, चञ्चल मन। न कसैको डरले हच्किन्छ न कसैको भरले । मलाई यो उमेरको खुब न्यास्रो लाग्छ । थाहै नपाई बिति गएछ । अभाव र दुखका दैनिकी सँग कुस्ती खेल्दाखेल्दै कुन बेला फुत्कियो त्यो अवोधपन थाहै पाइएन । यस्तै उमेरमा भएका धेरै भुलहरुले जिन्दगी निल्नु न ओकल्नु भएका थुप्रै कहानी छन् लेख्नका लागि । लेख्नका लागि मात्रै होइन जिन्दगी बुझ्नका लागि समाज बुझ्नका लागि ।
अबको हप्ता दिनमा बिहे हुन लागेकी साथीलाई आफ्नो हुनेवाला जीवनसाथीको विषयमा सोच्ने फुर्सद  छँदै छैन । न त बिहेपछिको योजना र उत्सुकता नै बाँकी छ । चिन्ता छ त एउटै, बिहे अगाडिको प्रेम सम्बन्ध जो विवाहमा परिणत हुन सकेन र उसले विवाह अगाडि नै गुमाएको कुमारित्व । नारिको कुमारित्व किन योनीमा खोजियो ? कुमारित्व मात्रै होइन ,यहाँ त नारीको चरित्र नै योनीमा खोजिन्छ । यो सोच पुरुषको होइन ,पितृसत्तात्मक समाजमा हुर्किएको हर कोहिको मुलमन्त्र बनेको छ ।
नारीमाथि लगाम लगाउने समाजकै पुरुषहरुले आफू अनुकूल लगाम तोड्दै गए र नारीहरुको चरित्रलाई चिया पसल जस्तो बनाईदिए । जो आउँछ पिएर जान्छ । गुलियो पुगे नपुगेको , ल्वाङ सुकुमेल पुगे नपुगेको गुन बैगुन गाउँछ ।
विवाह अगाडिको शारीरिक सम्बन्ध पुरुषले पनि राखेको थियोे ,त्यहाँ ऊ मर्द भयो । र मेरो साथी जस्ता सयौं नारी जो आफ्नो भुलको प्रायश्चित गर्नका लागि जिन्दगीभर अप्ठ्यारो झेलिरहन्छन् ,अपमान सहिरहन्छन् । आत्म निर्णय गर्न सक्ने उमेर र मानसिकताले यहाँ फरक पर्दैन ।
फेब्रुअरी १०,२०२१
२०७७/१०/२८
                             अनामिका सजल